Historia Będzina.

Nazwa "Będzin" pochodzi od imienia rycerza Będy. Legenda mówi, jakoby miano nadał miastu sam Kazimierz III Wielki. Król miał wyrazić się podczas lustracji nadprzemszańskiego grodu iż:

"Tam rosną dąbrowy, tam sosnowy, tutaj będziem My, tam Pogoń, a tam czeladź nasza, a jeżli tu mało będzie miejsca to reszta stanie za górą."

W swojej historii miasto nazywane też było: Banden, Bandin, Bandzien, Bondin, Bandzen, Bandzin, Bądzin, Bendzin oraz przez okupantów niemieckich (1939-1945) Bendsburg.

W IX w. na miejscu obecnego zamku na nadprzemszańskim wzgórzu wzniesiono gród obronny, który strzegł prastarego szlaku handlowego z Kijowa przez Kraków na Śląsk i do Norymbergi.

W latach czterdziestych XIV w. powstaje miasto na prawie polskim

Kazimierz Wielki na miejscu grodu wzniósł kamienną warownię, a osadę targową 5 sierpnia 1358 r. podniósł do rangi miasta na na prawie niemieckim (prawo magdeburskie) i otoczył ją kamiennymi murami. Pierwszym znanym wójtem był Hinko zwany Ethiopusem. Miasto swój największy rozkwit przeżywało w epoce jagiellońskiej (XVI w.), dzięki licznym przywilejom

królewskim (np. prawo składu soli z 1484). W 1565 r. Zygmunt August zezwolił na organizację pięciu targów rocznie, których tradycja przetrwała do dziś. W 1589 r. na będzińskim zamku toczyły się rokowania polsko-austriackie w związku z roszczeniami Maksymiliana

do korony polskiej, zakończone podpisaniem w Czeladzi tzw. paktów będzińskich. W XVI w. istnieje już zorganizowana gmina żydowska z synagogą, łaźnią i kirkutem poza murami miejskimi (ob. Zawale). W 1655 r. miasto i zamek niszczy najazd szwedzki, Będzin przeżywa najpoważniejszy upadek gospodarczy.

Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. Będzin na krótko znalazł się w granicach Prus (w składzie Nowego Śląska), a od 1807 r. należał do Księstwa Warszawskiego, a następnie Królestwa Polskiego.

4 września 1939 r. rozpoczyna się hitlerowska okupacja Będzina. W nocy z 8 na 9 września Niemcy podpalają synagogę wraz z modlącymi się w niej Żydami. Część z nich ocalił ks. Mieczysław Zawadzki. Pod koniec 1942 r. na terenie Warpia (Kamionka) Niemcy utworzyli getto

żydowskie dla ludności żydowskiej (ok. 30 tys.), łącząc go z gettem na sąsiedniej Środuli w Sosnowcu. Na początku sierpnia 1943 getto zostało zlikwidowane, a ludność wywieziona do obozów zagłady.

27 stycznia 1945 r. do Będzina wkroczyła Armia Czerwona. Odbudowano zamek, w którym urządzono Muzeum Zagłębia, powstają nowe duże osiedla mieszkaniowe (Ksawera, Syberka, osiedle Zamkowe na Gzichowie, osiedle Warpie-Wschód, Górki Małobądzkie i Podskarpie (na Ksawerze) w ostatnich latach. W 1973 r. przyłączono miasto Łagisza, a w 1975 Grodziec, w wyniku czego obszar miasta wzrósł trzykrotnie. Po wojnie powstało wiele zakładów przemysłowych, z elektrownią "Łagisza" na czele.

Jednak w latach 90. wiele z nich upadło (zakłady obuwnicze, cukiernicze, mięsne i inne).

W latach 1974-76 powstał nowy węzeł komunikacyjny, w związku z budową w pobliżu Huty Katowice, który jednak przyniósł olbrzymią szkodę układowi urbanistycznemu. Największym zniszczeniom uległo Stare Miasto, m.in. wyburzono dwie pierzeje Rynku.

Położenie Będzina na mapie Polski.

Będzin - leży na północy Polski w województwie śląskim.

Jego współrzędne geograficzne to :

19°03'30"E – 19°11'16"E (rozciągłość równoleżnikowa)

50°22'13"N – 50°18'05"N (rozciągłość południkowa).

Geometryczny środek miasta opisują współrzędne: 19°07'23"E i 50°20'09"N.

Poniżej widzimy herb i flagę Będzina.

Kilka wiadomości o mieście :

Prawa miejskie : 1358 (prawo magdeburskie,

wcześniej lokacja na prawie polskim)

prezydent : Łukasz Komoniewski

Powierzchnia : 37,37 km²

Wysokość : 260-382 m n.p.m.

Ludność (2009)

• liczba 58 726

• gęstość 1571 os./km²

• aglomeracja : konurbacja katowicka

Strefa numeracyjna : +48 32

Kod pocztowy : 42-500

Tablice rejestracyjne : SBE .

Dzielnice miasta na mapie.

Będzin dzieli się na 8 zasadniczych dzielnic:

* Śródmieście wraz ze Starym Miastem (Stary Będzin), Nowym Będzinem, Mrowcami i Podjaziem - 153 ha

* Małobądz (w jego składzie osiedla: 27 Stycznia i Górki Małobądzkie; na jego gruntach powstało osiedle Syberka) (od 1915) - 295 ha

* Syberka - 105 ha

* Gzichów (w jego składzie: Brzozowica i osiedle Zamkowe) (od 1915) - 563 ha

* Warpie (w jego składzie tzw. Kamionka oraz osiedla mieszkaniowe: Warpie–Wschód i Nowe Warpie) (od 1923) - 283 ha

* Ksawera (wraz z Koszelewem, Zieloną i osiedlem Podskarpie) (od 1923) - 172 ha

* Łagisza (w jej składzie dawne przysiółki: Glinice, Jazowe, Pustkowie, Bory, Podłosie i Niepiekło) (od 1973, w latach 1967-1973 miasto) - 863 ha

* Grodziec (wraz z Boleradzem, Pekinem, Hutą, Bagieńcem i in. dawnymni osadami) (od 1975, w latach 1951-1975 miasto) - 1274 ha

* w latach 1977-1992 dzielnicą były Wojkowice – obecnie ponownie samodzielne miasto.

Mapa Będzina.

Wyświetl większą mapę

Najważniejsze zabytki miasta.

Zamek obronny z XIV wieku

Murowany zamek w Będzinie zbudowany został w miejscu średniowiecznego Gródka Benden, zniszczonego przez najazd tatarski w roku 1241 i odbudowany kilkadziesiąt lat później w postaci drewniano - ziemnych wałów z kamiennym stołpem. Przekształcenie drewnianego zamku w murowany nastąpiło przypuszczalnie w pierwszej połowie XIV stulecia z inicjatywy Kazimierza Wielkiego, zapewne w celu ochrony zachodniej granicy Polskiej. Granice ochrony obejmują zamek górny, ruiny zamku dolnego, przyległe fosy i najbliższe otoczenie.

Pałac Mieroszewskich - pałac w Będzinie - Gzichowie.

Pałac z dwoma budynkami gospodarczymi po lewej i prawej stronie pałacu oraz założeniem parkowym z XVIII wiek. Wzniesiony został w I połowie XVIII wieku, jako siedziba rodu Mieroszewskich, najbardziej wpływowej rodziny pogranicza małopolsko – śląskiego i Księstwa Siewierskiego w XVIII wieku, którą pozostawał przez przeszło 120 lat. Pałac w ciągu XVIII wieku i na początku stulecia był upiększany i rozbudowywany, czego dowodem jest niejednolity charakter stylowy. Zespół Pałacowo – Parkowy w marcu 1982 roku stał się siedzibą Muzeum Zagłębia w Będzinie. Najcenniejsze i najbardziej godne uwagi są polichromie w czterech salach I piętra – to najstarsze polichromie na Śląsku i w Zagłębiu.

Kościół parafialny pod wezwaniem Świętej Trójcy z XIV wieku.

Najstarsza wzmianka o kościele św. Trójcy pochodzi z 1308 roku. Był on mały i drewniany. Pełnił jednocześnie funkcje świątyni parafialnej i kaplicy zamkowej. Ciekawostką, związaną z Kościołem św. Trójcy jest ważne wydarzenie, które nastąpiło w 1589 roku, kiedy Kościół św. Trójcy w Będzinie odwiedził kard. Hipolit Aldobrandi, późniejszy papież Klemens VIII.

Cmentarz żydowski na Górze Zamkowej.

Park na Górze Zamkowej uporządkowano i nadano mu nazwę Park Miejski. Dziś charakteryzują go liczne gatunki drzew, które nadają parkowi niepowtarzalny klimat. Uroku dodaje mu także znajdujący się na północnym zboczu Kirkut, czyli cmentarz żydowski datowany na przełom XVIII i XIX wieku.

Zespół zabudowy byłej Cementowni "Grodziec".

Monografia pierwszej w Polsce fabryki cementu portland – cementowni „Grodziec” została opracowana po ponad 3-letnim gromadzeniu materiałów źródłowych. Przez wiele lat przynosiła sławę Grodźcowi, przede wszystkim w XIX wieku oraz chlubę dla całego kraju. W 1957r. cementownia „Grodziec” obchodziła jubileusz 100 lat. Uruchomiona przez Jana Ciechanowskiego produkowała dla potrzeb kraju i odbiorców zagranicznych cement o najwyższych parametrach. Dziś, po latach teren cementowni, jak i obiekty są mocno zdewastowane.

Willa Ciechanowskich.

Najciekawszym, świeckim zabytkiem Będzina - Grodźca jest niewątpliwie rezydencja ostatnich właścicieli Grodźca – Ciechanowskich wraz z parkiem. Pałacyk, łączy w sobie elementy architektury włoskiej i gotyckiej, wzniesiony został w latach 40. XIX w. przez, Fryderyka M. Lanci’ego.